Rośliny do stawu kąpielowego

Rośliny do stawu kąpielowego powinny być dobierane przede wszystkim do konstrukcji strefy regeneracyjnej, głębokości, nasłonecznienia, podłoża oraz sposobu przepływu wody. Nie istnieje jeden obowiązkowy zestaw roślin odpowiedni dla każdego stawu.

W prawidłowo zaprojektowanym zbiorniku można łączyć rośliny przybrzeżne, gatunki rozwijające się pod powierzchnią, lilie wodne oraz wybrane rośliny o liściach pływających. Każda z tych grup zajmuje inną część zbiornika i powinna być dopasowana do rzeczywistych warunków konkretnej realizacji.

Jeżeli dopiero planujesz cały zbiornik, zacznij od naszego poradnika staw kąpielowy – budowa, strefa regeneracyjna i rośliny. Poniżej skupiamy się już na wyborze odpowiedniej obsady roślinnej.

Jakie rośliny wybrać do stawu kąpielowego?

Najlepiej rozpocząć od podziału stawu na rzeczywiste strefy. Innych warunków wymagają rośliny na wilgotnym brzegu, innych gatunki umieszczone w płytkiej wodzie, a jeszcze innych rośliny rozwijające się głębiej pod powierzchnią.

Nie należy traktować tych stref jako sztywnych zakresów głębokości obowiązujących wszystkie gatunki. Parametry zawsze trzeba sprawdzić dla konkretnej rośliny.

Rośliny przybrzeżne do strefy regeneracyjnej

Rośliny przybrzeżne są jedną z najważniejszych grup wykorzystywanych w naturalistycznych stawach. Mogą zajmować wilgotne obrzeża oraz odpowiednio płytkie fragmenty strefy regeneracyjnej.

Rozwijają systemy korzeniowe i dużą masę pędów nad wodą. Podczas wzrostu wykorzystują składniki dostępne w swoim środowisku, ale nie należy przedstawiać ich jako samodzielnego filtra gwarantującego odpowiednią jakość wody.

Tatarak zwyczajny

Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) jest rośliną kłączową odpowiednią do wilgotnych i płytkich stanowisk. Tworzy charakterystyczne pionowe liście i może być wykorzystywany do naturalistycznego obsadzania brzegów oraz stref z przepływem wody.

Przy planowaniu należy pozostawić miejsce na dalszy rozwój kłączy i dopasować głębokość do parametrów konkretnego stanowiska.

Kosaciec żółty

Kosaciec żółty (Iris pseudacorus) tworzy wysokie zielone liście i żółte kwiaty. Może stanowić wyraźny pionowy akcent w strefie roślinnej stawu.

Jest to roślina osiągająca znaczne rozmiary, dlatego nie należy planować jej wyłącznie na podstawie wielkości młodej sadzonki.

Kaczeniec

Knieć błotna, czyli kaczeniec (Caltha palustris), jest niższą rośliną przybrzeżną kwitnącą wiosną na żółto. Może być dobrym uzupełnieniem większych roślin w płytkich i wilgotnych częściach strefy regeneracyjnej.

Połączenie roślin o różnej wysokości daje bardziej naturalny efekt niż obsadzenie całej strefy jednym wysokim gatunkiem.

Rośliny zanurzone do stawu kąpielowego

Rośliny natleniające i zanurzone rozwijają dużą część masy pod powierzchnią wody. W świetle prowadzą fotosyntezę, a podczas wzrostu wykorzystują składniki potrzebne do budowy nowych pędów.

Warto pamiętać, że określenie „roślina natleniająca” nie oznacza automatycznie, że będzie ona w stanie zastąpić cyrkulację lub techniczne napowietrzanie całego stawu kąpielowego.

Rogatek sztywny

Rogatek sztywny (Ceratophyllum demersum) jest rośliną zanurzoną, która nie tworzy typowego systemu korzeniowego. Może rozwijać się swobodnie pod powierzchnią wody.

Jego sposób wzrostu jest więc zupełnie inny niż w przypadku tataraku czy kosaćca. Pokazuje to, dlaczego nie powinno się stosować jednej instrukcji sadzenia dla całej obsady stawu.

Rdestnice w stawie kąpielowym

Rdestnice z rodzaju Potamogeton obejmują zakorzenione rośliny wodne różniące się sposobem wzrostu i wyglądem liści.

Przykładem jest rdestnica pływająca (Potamogeton natans). Jest zakorzeniona pod wodą, natomiast część jej liści rozwija się na powierzchni.

Nie należy więc klasyfikować jej jako rośliny swobodnie pływającej. Przy wyborze rdestnicy trzeba uwzględnić przede wszystkim miejsce do zakorzenienia i odpowiednią głębokość.

Lilie wodne w stawie kąpielowym

Lilie wodne (Nymphaea) mogą być atrakcyjnym elementem naturalistycznej części stawu. Są zakorzenione pod wodą, natomiast ich liście i kwiaty rozwijają się na tafli.

Liście mogą częściowo zacieniać powierzchnię, ale nie powinno się przyjmować sztywnej zasady, że lilie muszą pokrywać np. 30–50% całego zbiornika. Odpowiednia ilość zależy od projektu oraz funkcji poszczególnych części stawu.

Przy wyborze odmiany zwróć uwagę na:

• zalecaną głębokość sadzenia,
• siłę wzrostu,
• docelową powierzchnię zajmowaną przez liście,
• nasłonecznienie,
• ilość miejsca w strefie roślinnej.

Silnie rosnąca odmiana przeznaczona do dużego stawu nie zawsze będzie dobrym wyborem do niewielkiej strefy regeneracyjnej.

Rośliny pływające – czy są potrzebne?

Rośliny pływające mogą być dodatkowym elementem obsady, ale nie są obowiązkowym składnikiem każdego stawu kąpielowego.

Gatunki unoszące się swobodnie na tafli pobierają składniki bezpośrednio z wody, ale ich ilość trzeba kontrolować. Nadmierne pokrycie powierzchni może ograniczać światło docierające do roślin znajdujących się niżej.

Trzeba też zwrócić uwagę na temperaturę i zimowanie. Część roślin pływających oferowanych do akwariów lub sezonowych oczek pochodzi z cieplejszego klimatu i nie nadaje się do pozostawienia zimą w zewnętrznym stawie w Polsce.

Jaką funkcję pełnią rośliny w stawie kąpielowym?

Roślinność jest jednym z elementów biologicznego funkcjonowania stawu. Podczas wzrostu rośliny wykorzystują składniki mineralne i tworzą biomasę, a ich systemy korzeniowe oraz podwodne części zwiększają złożoność strefy wodnej.

W zależności od grupy mogą także:

• tworzyć strukturę w strefie regeneracyjnej,
• zacieniać wybrane fragmenty powierzchni,
• produkować tlen podczas fotosyntezy,
• tworzyć siedlisko dla mikroorganizmów i drobnych organizmów wodnych,
• wykorzystywać składniki podczas budowy nowych pędów, liści i korzeni.

Nie oznacza to jednak, że sama obecność roślin zapewnia wodę odpowiednią do kąpieli. Znaczenie mają również projekt stawu, przepływ, podłoże, filtracja, ilość materii organicznej i późniejsza pielęgnacja.

Mechanizm pobierania składników przez rośliny wyjaśniamy dokładniej w poradniku rośliny oczyszczające wodę – jak rzeczywiście działają.

Rośliny do strefy regeneracyjnej – jak je dobrać?

Najlepszy zestaw powinien wynikać z projektu konkretnego stawu. Przed zakupem warto zebrać kilka podstawowych danych:

• powierzchnię strefy regeneracyjnej,
• głębokości poszczególnych półek,
• rodzaj zastosowanego podłoża,
• nasłonecznienie,
• sposób przepływu wody,
• docelowy charakter nasadzeń – naturalistyczny, niski lub z wysokimi roślinami brzegowymi.

Dopiero na tej podstawie można ustalić liczbę sadzonek oraz proporcje pomiędzy gatunkami.

Ile roślin posadzić w stawie kąpielowym?

Nie ma jednej uniwersalnej liczby roślin na metr kwadratowy ani obowiązkowego procentu pokrycia tafli.

Na potrzebną liczbę wpływają między innymi:

• gatunek,
• wielkość sadzonki,
• tempo wzrostu,
• docelowa szerokość kępy,
• głębokość,
• konstrukcja strefy regeneracyjnej,
• przepływ wody.

Pięć sadzonek silnie rosnącej rośliny może po kilku sezonach zajmować więcej miejsca niż znacznie większa liczba wolniej rozwijających się gatunków.

Dlatego nie stosujemy schematu „minimum 40% powierzchni” bez znajomości konstrukcji konkretnego stawu.

Jak sadzić rośliny w stawie kąpielowym?

Sposób sadzenia zależy zarówno od rośliny, jak i technologii wykonania strefy regeneracyjnej. Nie należy automatycznie stosować jednej mieszanki piasku i gliny do wszystkich projektów.

Niektóre systemy wykorzystują przede wszystkim podłoża mineralne o ograniczonej zawartości składników pokarmowych. W innych rośliny mogą znajdować się w koszach lub wydzielonych kieszeniach.

Najważniejsze jest, aby:

• nie zasypywać punktów wzrostu wymagających pozostawienia nad podłożem,
• dopasować głębokość do konkretnego gatunku,
• uwzględnić docelową wielkość systemu korzeniowego,
• unikać przypadkowego wzbogacania wody dużą ilością żyznej ziemi ogrodowej,
• pozostawić przestrzeń dla późniejszego wzrostu.

Ogólne zasady dla poszczególnych grup znajdziesz w poradniku jak sadzić rośliny wodne.

Czy nawozić rośliny w stawie kąpielowym?

Nawożenie wymaga większej ostrożności niż w zwykłej rabacie ogrodowej. Nadmiar łatwo dostępnych składników w wodzie może pogorszyć funkcjonowanie stawu i sprzyjać rozwojowi glonów.

Nie należy jednak stosować uproszczonej reguły, że każda roślina musi być zawsze nawożona wyłącznie produktem całkowicie pozbawionym fosforu. Potrzeby zależą od konkretnej rośliny, zastosowanego podłoża oraz sposobu zaprojektowania systemu.

Nawożenia nie powinno się prowadzić „na zapas”. Jeśli jest potrzebne, najlepiej dostarczać składniki w sposób umożliwiający wykorzystanie ich przede wszystkim przez system korzeniowy konkretnej rośliny.

Rośliny a glony w stawie kąpielowym

Dobrze rozwijająca się roślinność wykorzystuje część składników potrzebnych do wzrostu, a rośliny o liściach powierzchniowych mogą zmieniać warunki świetlne w wybranych częściach zbiornika.

Może to być jednym z elementów pomagających utrzymać stabilne warunki, ale nie ma podstaw, aby obiecywać, że określony procent obsady wyeliminuje glony w konkretnym terminie.

Na nadmierny rozwój glonów wpływają również:

• nasłonecznienie,
• dopływ składników z otoczenia,
• martwa materia organiczna,
• przepływ i cyrkulacja,
• budowa strefy regeneracyjnej,
• eksploatacja całego zbiornika.

Uwaga na inwazyjne gatunki roślin wodnych

Nie wszystkie rośliny, które dawniej były popularne w oczkach i stawach, mogą być obecnie swobodnie oferowane i uprawiane.

Hiacynt wodny (Pontederia crassipes, wcześniej Eichhornia crassipes) znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii. Nie powinien więc być rekomendowany jako zwykła roślina do zakupu i obsadzania stawu.

Ograniczeniami objęta jest również pistia rozetkowa (Pistia stratiotes). Dlatego przy wyborze egzotycznych roślin wodnych zawsze warto sprawdzić ich aktualny status prawny.

Jakich błędów unikać przy wyborze roślin?

• Kupowania bez pomiaru głębokości – wymagania różnią się nawet w obrębie tej samej grupy.
• Obsadzania całej strefy jednym gatunkiem – zmniejsza to różnorodność struktury nasadzeń.
• Wybierania tylko według wyglądu sadzonki – trzeba uwzględnić jej docelową wielkość.
• Stosowania jednej receptury podłoża dla każdej rośliny i każdego systemu stawu.
• Zakładania, że same rośliny zastąpią cały system uzdatniania wody.
• Sadzenia gatunków silnie rosnących bez możliwości późniejszej kontroli.
• Wprowadzania gatunków bez sprawdzenia ich aktualnego statusu prawnego.

Rośliny do stawu kąpielowego od Water & Garden

Water & Garden oferuje rośliny wodne przeznaczone do różnych części oczek, stawów i stref regeneracyjnych. Przy wyborze warto kierować się przede wszystkim parametrami konkretnego gatunku, a nie uniwersalnym zestawem przypisanym wszystkim realizacjom.

Jeżeli chcesz porównać wszystkie podstawowe grupy roślin stosowanych w zbiornikach wodnych, zobacz również nasz przewodnik po roślinach wodnych.

Najczęściej zadawane pytania o rośliny do stawu kąpielowego

Jakie rośliny są najlepsze do stawu kąpielowego?

Najlepsze są gatunki dopasowane do rzeczywistych warunków strefy regeneracyjnej. Najczęściej wykorzystuje się rośliny przybrzeżne i zanurzone, a jako uzupełnienie również odpowiednio dobrane lilie oraz inne rośliny zajmujące powierzchnię wody.

Jakie rośliny posadzić w strefie regeneracyjnej?

Dobór zależy od głębokości, podłoża i przepływu wody. W płytkich strefach można wykorzystywać odpowiednie gatunki przybrzeżne, natomiast w częściach zanurzonych – rośliny przystosowane do wzrostu pod powierzchnią.

Ile roślin potrzeba do stawu kąpielowego?

Nie istnieje jedna liczba właściwa dla każdego projektu. Liczbę sadzonek należy ustalić na podstawie powierzchni strefy regeneracyjnej, docelowej wielkości gatunków, głębokości i sposobu prowadzenia wody.

Czy lilie wodne nadają się do stawu kąpielowego?

Tak, jeśli projekt przewiduje odpowiednie miejsce poza intensywnie użytkowaną częścią pływacką. Odmianę trzeba dopasować do głębokości i dostępnej powierzchni.

Czy rośliny oczyszczą wodę bez filtra?

Rośliny uczestniczą w biologicznym funkcjonowaniu zbiornika, ale nie można zakładać, że w każdym projekcie zastąpią filtrację, cyrkulację i pozostałe elementy systemu.

Czy staw kąpielowy musi mieć rośliny natleniające?

Nie należy stosować jednej obowiązkowej listy gatunków do każdego stawu. Rośliny zanurzone mogą być wartościowym elementem obsady, ale ich dobór powinien wynikać z konstrukcji konkretnej realizacji.

Czy rośliny w stawie kąpielowym trzeba nawozić?

Nie automatycznie. Nawożenie zależy od gatunku, podłoża i projektu strefy regeneracyjnej. Niepotrzebne zwiększanie ilości składników w systemie może działać niekorzystnie.

Czy hiacynt wodny można posadzić w stawie kąpielowym?

Nie powinien być rekomendowany do zwykłej uprawy. Pontederia crassipes, znana wcześniej jako Eichhornia crassipes, znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii.

Kiedy najlepiej sadzić rośliny do stawu kąpielowego?

Większość odpornych roślin wodnych wygodnie sadzi się w okresie aktywnego wzrostu, ale dokładny termin zależy od gatunku i pogody. Nie należy stosować jednej sztywnej daty dla całej obsady.